Een Lowlands-optreden: de poëzie worstelt en komt boven

- door Krijn Peter Hesselink

De laatste keer dat ik naar Lowlands ging was in 1999, als ik het wel heb. Het was net uit met mijn eerste serieuze vriendinnetje en Luuk had op het laatste moment nog twee kaartjes weten te regelen. Ik had mijn T-shirt van de Jon Spencer Blues Explosion aangetrokken en kwam er in de trein achter dat die band ook een optreden op Lowlands zou geven dat jaar. Een goed voorteken. Op de laatste dag was het zover. De Blues Explosion werd voorafgegaan door Zita Swoon. Mijn ex-vriendinnetje had Zita Swoons nieuwste plaat op een cassettebandje. Daar deden we toen nog aan, cassettebandjes. Het tweede of derde nummer was een van haar favoriete liedjes. Ineens was ik aan het huilen. Ik wist niet wat me overkwam.

Lees meer "Een Lowlands-optreden: de poëzie worstelt en komt boven" »

In en rond de Prinsentuin

- door Olaf Risee

Vrijdagavond 25 juli 2008, Groningen. Ik ben in het altijd aangename gezelschap van De Vrouw onderweg naar Schouwburgcafé De Souffleur voor de slotmanifestatie van Dichters in de Prinsentuin. We zien presentator Klaas Knilles Hofstra voorbij fietsen met een zwarte broek aan. Dat is opvallend. Hofstra is normaliter steevast in stemmig wit gekleed: wit T-shirt, wit jasje, witte broek en bijpassende witte schoenen. En nu plots, alsof het niets is, draagt hij zomaar eventjes een zwarte broek. "Hij zal wel iets meegemaakt hebben...", merkt De Vrouw droogjes op.

Lees meer "In en rond de Prinsentuin" »

Tachtig - Starik bezoekt het verjaardagspartijtje van Simon Vinkenoog

- door F. Starik

Ik zou niet willen beweren dat Simon Vinkenoog precies op Geert Wilders lijkt. Hij is misschien iets ouder, bijvoorbeeld. Hij draagt ook niet van dat vreemd gebleekte en getoupeerde haar als ‘de bekende politicus’, zullen we maar zeggen. Toch kwam er, na de openingstoespraak van Hans van Velzen, directeur van de OBA, waar Simon Vinkenoog vrijdagavond zijn tachtigste verjaardag vierde, iemand in beeld die sprekend op Wilders lijkt. Voor een afgeladen Theater van het Woord, op de zevende etage van de nieuwe bibliotheek in Amsterdam, mocht Van Velzen het spits afbijten.

Lees meer "Tachtig - Starik bezoekt het verjaardagspartijtje van Simon Vinkenoog" »

Een merkwaardige opvatting van feest - Starik bezoekt het Perdu-eindfeest

- door F. Starik

Tegen negenen hebben zich zo'n zestig feestgangers verzameld, van wie aanvankelijk niemand op de middentribune wenst plaats te nemen. Enige aandrang van de organisatie volstaat om die ook gevuld te krijgen.
De avond opent met een lezing van Piet Gerbrandy over Pindarus, de vader van de zegezang. Een merkwaardige opvatting van feest. Dit hebben de dichters tot opdracht meegekregen: schijf een zegezang. Pindarus dus. Taaie kost, doch vriendelijk gebracht en met een knipoog naar de hedendaagse festivalcultuur waar het publiek ook enorm weet te genieten van onbegrijpelijke verzen, mits met verve gebracht.

Lees meer "Een merkwaardige opvatting van feest - Starik bezoekt het Perdu-eindfeest " »

Fotoverslag Literaire Living

- door Olaf Risee

Afgelopen zaterdag vond in het West-Vlaamse Ardooie een 'Literaire Living' plaats met Peter Verhelst, Eva Cox, Luuk Gruwez, Joost Vanbrussel, Rik Dereeper en Dichters Dansen Niet (Serge van Duijnhoven & Fred de Backer). Hieronder een verslag in 13 foto's.

Eva Cox

Lees meer "Fotoverslag Literaire Living" »

Twee keer de eerste helft - verslag van het *ZAOEM-festival

- door Olaf Risee

Afgelopen vrijdag- en zaterdagavond vond in Gent de eerste editie plaats van het *ZAOEM-festival. Beide avonden kon ik wegens kostwinnende verplichtingen slechts voor de helft meemaken, dus wat volgt is twee keer een verslag van de eerste helft.

Vrijdag, Poëziecentrum

*zaoemEr miste iets vrijdagavond in het Poëziecentrum. Namelijk: De Vonk. Ook wel bekend als Het Heilige Vuur. Stijn Vranken mocht de avond openen. Dat deed hij bekwaam, maar minder goed dan ik van hem gewend ben. "Het lijkt wel of er hier niet gelachen mag worden", vertrouwde Vranken me na afloop toe, en raakte daarmee de kern van de zaak. Het Poëziecentrum-publiek en Vranken bleken niet voor elkaar geschapen. Sporadisch kwam er een beleefd lachje uit de zaal. En na afloop van Vrankens voordracht een beleefd applausje.

Ik ben geen liefhebber van Vrouwkje Tuinman's gedichten, maar ze weet wel hoe ze moet voordragen. In vergelijking met een paar jaar geleden is Tuinman steeds beter geworden op het podium. Ze moet alleen 's ophouden met die al dan niet lollig bedoelde inleidinkjes. Goede poëzie spreekt voor zichzelf.

Lees meer "Twee keer de eerste helft - verslag van het *ZAOEM-festival" »

De toekomst van de poëzie

- door Olaf Risee

Vlnr: Van Bastelaere, Dierickx, Joosten, De GeestOver de toekomst van de poëzie, daarover ging het, moest het gaan, vorige week donderdagavond in het Poëziecentrum. Prangende vragen waren aan de orde: welke vorm zal de poëzie over 10 jaar hebben? Op welke manier zullen dichters hun lezers bereiken? Hoe kan die poëzie als erfgoed het best bewaard worden?

Het hooggeëerde publiek, de circa 20 verzamelde m/v-s, hunkerde naar antwoorden op deze prangende vragen, antwoorden van Dirk van Bastelaere, Jelle Dierickx alias Jelle Meander en Jos Joosten, want zij waren door moderator Dirk de Geest daartoe uitgenodigd in de nok van het prachtige, monumentale pand aan de Vrijdagmarkt in Gent.

"Mijn Nederlandse studenten zijn goed om het debat aan te jagen, maar ik zeg meestal al snel ‘laat nu de anderen maar even...‘", knipoogde Van Bastelaere aan het begin van de avond richting Joosten, de enige Nederlander op het podium. Ironisch genoeg bleek Van Bastelaere zélf de Nederlander in het debat: goed om het debat op gang te brengen, maar ik dacht menigmaal ‘jongen, houd nu maar even je kop en laat de anderen een keer hun punt maken‘. Van Bastelaere is duidelijk het slimste jongetje van de klas. Dat is op zich niet erg, het nadeel van de slimste jongetjes van de klas is alleen dat ze de neiging hebben om continue te laten weten dat ze het slimste jongetje van de klas zijn.

Lees meer "De toekomst van de poëzie" »

Andy & the Androids live in Antwerpen

- door Olaf Risee

Andy & the Androids Andy & the Androids gaven afgelopen zaterdag hun aller-, aller-, allereerste en nu al legendarische optreden. En ik was erbij - ha! In de Nova op het Kiel te Antwerpen. Nova is een buurtcentrum waar men op vrijdag pannenkoeken kan eten, behalve tijdens de feestdagen. Dan serveert men curryworstjes die halal zijn.

Andy & the Androids Gedurende 50 minuten strooit Andy, op 'pompende grooves en hitsige ritmes' (dixit de website), met allerhande poëtische oneliners die je op enig moment in je leven van pas zouden kunnen komen. "In een ravijn vallen, is ook terug naar de natuur." Of: "Rozijnenhaters zijn zeldzaam, maar daarom nog niet bijzonder." Alsmede: "Er zijn op de wereld teveel Christenen en te weinig leeuwen". Je steekt er dus nog wat van op ook, van zo'n avondje Andy & the Androids. En dat alles enthousiast gelardeerd met vrolijke muzieknootjes en hitsige danspasjes.

Andy & the AndroidsHet zou overdreven zijn te stellen dat de vonken er afgelopen zaterdag vanaf vlogen, ook al omdat Nova nu niet direct over de beste geluidsapparatuur bleek te beschikken. Maar het was, voor een première, zonder meer een goed optreden. U gaat ongetwijfeld nog veel van die jongens horen. Ook als u dat eigenlijk liever niet wilt.

Holvoet-Hanssen in Oostende

- door Olaf Risee

Gistermiddag trad Peter Holvoet-Hanssen, ter promotie van zijn laatste bundel Navagio, op in Oostende. In de toplokatie De Droge Coo, met uitzicht op zee. Een optreden zoals alleen Holvoet-Hanssen dat kan geven: met vleermuis alias applausmeester ("Zeg nooit tegen hem dat-ie van plastic is want dan kwetst u hem."), een doodskop ("Ik heb Paul van Ostaijen voor u meegenomen. Althans gedeeltelijk."), een sabel, een kapiteinsjas - kortom, alle attributen die een voordracht van Holvoet-Hanssen tot een voordracht van Holvoet-Hanssen maken. En er was, uiteraard, poëzie uit al zijn bundels, inclusief inleidingen die niet zelden langer duurden dan het in te leiden gedicht itself. Holvoet-Hanssen liet zich begeleiden door 'Nonkel Johnnies Wrakhoutband' (Jan Robberecht op accordeon en Myriam Sels op trompet) en er was een optreden van het Waalse blazersensemble Quartz, dat onder meer een vertaalde muzikale uitvoering van het gedicht Kuifje in Oostende ten gehore bracht.

Hieronder enkele foto's van het gebeuren.

Lees meer "Holvoet-Hanssen in Oostende" »

Bundelpresentatie van Ingmar Heytze

Gisteravond werd in Utrecht de bundel Elders in de wereld van Ingmar Heytze gepresenteerd. Vrouwkje Tuinman was er gewapend met pen en mobiele camera bij aanwezig.

- door Vrouwkje Tuinman

"Hij was er vroeg bij", zei Podium-redacteur Harminke Medendorp gisterenavond over haar auteur Ingmar Heytze. "Nouja, bij de poëzie dan, hè?" Al meer dan twintig jaar staat Heytze (38) als dichter op de planken. En dan heb je ook wat: de presentatie van zijn nieuwe bundel Elders in de wereld was uitverkocht. Er moesten mensen weggestuurd worden. Anderen stonden op krukjes en verhoginkjes om nog iets te kunnen zien.

Lees meer "Bundelpresentatie van Ingmar Heytze" »

"Godzijdank weer pauze" - Starik bezoekt het Gedichtenbal

- door F. Starik

We worden vroeg verwacht, vanavond, het bal moet al om zeven uur beginnen met wat aangekondigd staat als het voorprogramma: het afscheid van Adriaan Jaeggi als stadsdichter. Marcel Verreck, de presentator, heeft voor de genodigden op het podium een rijmpje gemaakt, ‘op zijn RURs’ noemt hij dat. Dus Adriaan Jekkie verliest zijn Plekkie. Gerrit Komrij, daar voel je je Dombij. Het rijmpje op Bart Moeyaert beklijft niet, net zo min als dat op gespreksleider Marc Verstappen, de baas van het Weerwoordfestival. Moeyaart vertelt over zijn avonturen als stadsdichter van Antwerpen, herinnert zich voor alles de schrik die hem om hart sloeg op het moment dat hij geïnstalleerd werd, als opvolger van Ramsey Nasr. Dan moet je weten dat Ramsey geen bijzonder lange jongen is, hij meet amper één meter zeventig. Het dichtertje ging volledig schuil achter een haag van cameramensen, die zich dadelijk naar Moeyaert zouden omkeren: pas op dat moment besefte hij ten volle dat hij aan iets groots en verschrikkelijks was begonnen. Terugkijkend, hij staat dezer dagen zijn plaats af aan Joke van Leeuwen, vindt hij vooral dat hij de stad ‘veel te veel heeft laten komen.’

Lees meer ""Godzijdank weer pauze" - Starik bezoekt het Gedichtenbal" »

Echte Slammers en een onbekommerde Lola

- door Pim te Bokkel

NK Poetry Slam 2007 Het was een maanloze avond in Utrecht. Het industrieterrein werd mager verlicht door hier en daar een lantaarnpaal en het waaide en het was koud en de grachten raakten voller en voller, want het regende ook nog eens en ik werd nat en ik vond dat vervelend en aangekomen bij Tivoli mocht ik met allerlei gezellige mensen in de regen op een kaartje wachten. U zult begrijpen dat ik vastbesloten was de hele avond de grond in te schrijven. Het Nederlands Kampioenschap Poetry Slam. Ik was een klein beetje sceptisch. Het ontbrak de Nederlandse slam de laatste jaren namelijk aan echte slammers. Iedereen moest zo nodig, in navolging van Harmens en anderen, een dichter zijn. In 2006 – tijdens het wereldkampioenschap poetry slam – leidde dat tot de pijnlijke gewaarwording dat er in landen als Amerika, Duitsland en Zweden wel echte slammers bestonden. Mannen met ballen en een voordracht van staal. In Nederland moesten we het doen met een clubje bebrilde twintigers die literair interessant gevonden wilden worden. Daarom ook had ik mijn twijfels over het nut van een jury bestaande uit de podiumdichters Hagar Peeters, Bart Chabot en Ilja Pfeijffer, maar het viel me niet tegen.

Lees meer "Echte Slammers en een onbekommerde Lola" »

NK POETRY SLAM 2007

Een poëzieavond in Kortrijk

- door Xavier Roelens

Een van de meer hilarische en tegelijk tenenkrommende gebeurtenissen tijdens mijn bezoek aan de Boekenbeurs op 3 november was de vasthoudendheid van de vraagsteller in het debat over "crossover in het literaire landschap" die bleef zoeken naar de "hausse aan crossover in het literaire landschap", ook nadat twee van de drie gesprekspartners – Piet Joostens voor Yang en Karel Vanhaesebrouck voor Rekto:Verso – al hadden meegegeven dat hun tijdschrift niet speciaal iets met "crossover in het literaire landschap" had en dat ze die "hausse aan crossover in het literaire landschap" ook nergens opmerkten. Alleen Hugo Bousset van DWB, die het modewoord lanceerde, en de vraagsteller zelf, Jan Baetens (tevens lid van de redactieraad van DWB), zagen wat niemand anders zag.

Of misschien zagen ze niet genoeg. Crossover als duur woord voor de samenwerking tussen kunstenaars bestaat al sinds de middeleeuwse verluchtingen van Bijbelse verhalen, of sinds het Griekse theater (theater kan niet zonder samenwerking en die samenwerking – of laat mij zeggen: de menselijke verhoudingen, het slagveld van de relaties – is vanaf Sophocles ook het onderwerp van theater), of sinds de Egyptische piramides. En ook al lijkt naast theater en architectuur de literatuur een veel individueler, solitairder bezigheid, ook op dat vlak vinden regelmatig samenwerkingen plaats.

Op dinsdag 20 november maakte ik in Kortrijk het eindresultaat van een bijzondere literaire, of juister is te zeggen: poëtische samenwerking mee. Het gehele proces verliep in drie stappen. Als eerste stap zat Alain Delmotte samen met enkele dichters met een verstandelijke beperking uit het dagcentrum vzw Regenboog en maakte hij met hen poëzie. Door hen gerichte vragen te stellen, zette hij ze aan tot associëren, definiëren, verwoorden van hun leefwereld. Hun antwoorden nam hij op en achteraf tikte hij ze uit tot gedichten. Als een antwoord op een vraag voor hem tot poëzie klonk, maakte hij er literatuur van en gaf het als gedicht aan de dichters terug.

Lees meer "Een poëzieavond in Kortrijk" »

Een avond niet gedicht

- door Stijn Ekkers

In de Balie te Amsterdam vond dinsdagavond 2 oktober de presentatie plaats van de nieuwe Raster, nummer 119 inmiddels. Het thema deze keer, ‘Gedicht/ Geen gedicht’, moet ons inzichtelijk maken wat dichters op papier zetten als ze geen gedicht schrijven. Of zoals het in de aankondiging van de presentatie snackbarachtig was samengevat: ‘Een gedicht en iets anders’.

Iets anders? Gastredacteur Erik Linder deed de veertig dichters die hun medewerking hadden toegezegd de volgende voorzet: ‘Brieven? Boodschappenlijstjes? Notities? Essays, romans of korte verhalen? Modulen, notulen? Beursberichten? Toespraken?’ Dat moet wellicht te concreet zijn overgekomen voor de dichters, vandaar de aanvulling: ‘Een tekst die niet direct als gedicht is opgezet en neergeschreven, maar eventueel evengoed zo gelezen kan worden.’ Je ziet het al voor je. Een dichter is resoluut van plan ‘melk, kaas, brood, wc-papier, jus d’orange’ op een bloknoot te schrijven, blijkt-ie ‘eventueel evengoed’ toch weer een gedicht te hebben gefabriceerd.

Lees meer "Een avond niet gedicht" »

Verslag jaarfinale van de Haarlem-slam

- door F. Starik

Zondag 30 september
‘Cultureel Café’ Cicero
de jaarfinale van de Haarlem-slam

Haarlem is de laatste in de rij van steden die een slam organiseren en een kandidaat mag leveren voor de grote finale in Utrecht, later dit jaar, ergens in december, in Utrecht. Voor die finale zijn al geplaatst: Marlies Somers, Bernard Christiansen, Peter Kluppels, Pom Wolff, Caspar Fioole, David Boelee, Martijn den Bakker en Christaan Mooiweer. Dat zijn er acht. Het is de bedoeling dat in de jaarfinale tien kandidaten om de titel Nationaal Slamkampioen gaan strijden. Haarlem levert nummer negen.

En dit zijn de kandidaten: Laura Demelza Bosma won de eerste Haarlem-slam, de publieksprijs ging naar roop. Iemand die Jur heet won de tweede, de publieksprijs was voor Maaike Haneveld. Kees Godefrooij won nummer drie, de publieksprijs werd gewonnen door Upperfloor. Simon Mulder was de overtuigende winnaar van de vierde, met de publieksprijs voor Sylvia Hubers, en ACG Vianen tenslotte streek met de eer van vijf, waar de publieksprijs ging naar Hanneke van Eijken. Gedurende het seizoen werd ook de Wisseltrofee der Oeverloosheid telkenmale uitgereikt, een afzichtelijk, betonnen tuinbeeld, dat al een beetje kapot was gegaan voor het ding in café Cicero belandde. Sommige van die winnaars zullen vanavond ook komen opdagen, in de veronderstelling dat ook die trofee nog zicht geeft op de begeerde deelname aan de jaarfinale. Meneer Aachenende, misschien dat hij komt, misschien dat een Kapitein Lafbek het aandurft. Dat weten we nu nog niet.

Lees meer "Verslag jaarfinale van de Haarlem-slam" »

Verslag van de eerste Poëzieslag van het tiende seizoen

- door Pim te Bokkel

Omdat Aukelien Weverling (de vaste poëzieslagverslaggever van Festina Lente, uw favoriete schrijfster) zo druk druk druk was, schrijf ik dit. Het verslag van de eerste Amsterdamse poëzieslag van het nieuwe seizoen. Laat mij beginnen te zeggen dat het onderscheid tussen gedicht en persoon op een podium vaak lastig te maken is. Als toeschouwer moet je het doen met die ene verschijning. Iemand bedoelt iets, doet zijn best en iedereen kijkt toe. Wanneer de voordracht slecht of mislukt is, staat daar nog altijd de mens die zijn best doet. Dat is de harde werkelijkheid van het podium. Dat maakt de moed van de deelnemer van een poetry slam bewonderenswaardig. Op de avond van 18 september 2007 betraden acht moedige deelnemers het podium. Het was de eerste slag van het tweede lustrum. “Het tiende seizoen van 's lands eerste en enige echte poëzieslag,” vertelde uw favoriete presentator Sander Meij. “Inderdaad,” zei Simon Vinkenoog. Het jurylid begon een spetterende voordracht over de “wanklank in de klinkers” en de taal der dingen en maande de dichters alsjeblieft veel poëzie te lezen “alvorens te proberen het wonder van de poëzie te bereiken.” Sander beaamde dat en kondigde de dichters van de avond aan.

Lees meer "Verslag van de eerste Poëzieslag van het tiende seizoen" »

The art of being Vitalski

- door Maarten Gulden

Vrijdagavond 17 augustus in een monumentaal pand op de grote markt in Antwerpen hield de nachtburgemeester van Antwerpen een marathoninterview. Dit hield in dat ruim 'veertig zelfstandige denkers' twintig uur de kans kregen om een van de meest kleurrijke figuren van Antwerpen te ondervragen. Bovengetekende was om 20.09 aan de beurt. Tot dan toe was er maar een interviewer niet komen opdagen. Het toeval wil dat deze interviewer precies voor mij in het programma zat, zodat Vitalski in het interview, dat door stand-in Koen Bogaerts afgenomen werd, de hoop uitsprak, dat ik wél zou komen opdagen. Precies op dat moment - vier veranderde verkeerssituaties, twee afgesloten straten wegens werkzaamheden, een aantal tergend lang op rood staande verkeerslichten en een verkeerde afslag, zodat ik de Waaslandtunnel door moest later - kwam ik binnen en kon ik Vitalski geruststellen.

Lees meer "The art of being Vitalski" »

Verslag Dichters in de Prinsentuin

- door Xavier Roelens

Dichters in de Prinsentuin, het Groningse poëziefestival dat de zon brengt in de zomer, opende net als vorig jaar op woensdag met een Wordscape, een improvisatieavond tussen muzikanten en dichters. Maarten Das imponeerde, Erik Jan Harmens ontroerde, Erik Bindervoet las onverstoord, Hélène Gelèns schommelde haar woorden tot voorbij het kantelpunt en Tjitse Hofman plezierde. Toch kon de avond niet helemaal overtuigen, want dit jaar ontbrak dirigent Kees Wennekendonk die de delen tot een geheel kan leiden. Wennekendonk verstaat de kunst om bij een gedicht een thematiek te verzinnen dat muzikanten en dichters kan uitdagen om ook zichzelf te verrassen, maar zonder deze bezieling bleef het allemaal braaf.

Lees meer "Verslag Dichters in de Prinsentuin" »

De Prinsentuin Top 5

- door Olaf Risee

Beter laat dan nooit, za'k maar zeggen, maar hier zijn ze dan: mijn persoonlijke 5 hoogtepunten van het voorbije Dichters in de Prinsentuin-festival.

Astrid Lampe 1: Astrid Lampe (vrijdagmiddag, Theeveld)
Ik heb Lampe nu al diverse malen zien optreden en ik ben elke keer weer onder de indruk. De eerste keer dat ik gedichten van haar onder ogen kreeg (de bundel De memen van Lara), had ik werkelijk geen flauw idee wat ik er mee aan moest. Nu begin ik het steeds meer te vatten, met name dankzij de prachtbundel Spuit je ralkleur. Lampe lezen is één ding, Lampe horen is een ervaring op zich. Ze wordt alleen maar beter. (Of misschien word ik zelf beter in mijn rol van poëzieminnende luisteraar, dat kan ook.) Ik vraag me af hoeveel hoger ze nog kan reiken.

Lees meer "De Prinsentuin Top 5" »

Foto's in de Prinsentuin

- door Olaf Risee

Weer terug van een weekje Nederland, waaronder ook een bezoek aan Groningen t.g.v. Dichters in de Prinsentuin. Later volgt wellicht nog een verslag in woord, nu alvast hieronder een verslag in beeld.

Lees meer "Foto's in de Prinsentuin" »

Tópdichters in de Tuin van Heden

- door Olaf Risee

Tuin van Heden En het geschiedde de dato 12 juli 2007 dat in de Onderstraat 20-22 te Gent de Tuin van Heden werd geopend met waarlijk waarachtige verzen van poëtische apostelen allerhande, zoals daar zijn: Paul Bogaert, Eva Cox, Lut de Block, Bernard De Bruyckere, Bernard Dewulf, Charles Ducal, Luuk Gruwez, Philip Hoorne, Patrick Lateur, Ed Leeflang, Leonard Nolens, Els Moors, Frank Pollet, Xavier Roelens, Tony Rombouts, Karel Sergen, Hedwig Speliers, Willy Spillebeen, Miriam Van Hee, Roel Richelieu Van Londersele, Marcel van Maele, Ivo van Strijtem, Herlinda Vekemans en Victor Vroomkoning. Allemaal tópdichters bezwoer de dienstdoende chasseur van de gewijde openingsplechtigheid. En ik, uw nederige geschiedschrijver dezes, ik zou hem werkelijk niet durven tegen te spreken. Hoewel gezegd moet worden dat de ene tópdichter net iets tópper is dan de andere, dat wel.

Lees meer "Tópdichters in de Tuin van Heden" »

Watou 2007

- door Olaf Risee

Een lek in het zwijgen: noise Afgelopen zondag toog ik met fototoestel en al naar het West-Vlaamse Watou om aldaar de Poëziezomer 2007 te beleven: Een lek in het zwijgen: noise. Het lijkt wel of het elk jaar minder wordt, zowel kwalitatief als kwantitatief. Minder gedichten, minder kunst, minder goed. Als mijn geheugen me niet in de steek laat heb ik welgeteld drie gedichten gelezen die ik écht de moeite waard vond. Met vriendelijke dank aan Joke van Leeuwen, Saskia de Jong en Lucebert. Van de sectie beeldende kunst maakte alleen The Hand van Melik Ohanian indruk. Een aantal televisietoestellen laten elk één paar handen zien van een werkeloze Armeense arbeider. Alle handen klappen en vormen zo tezamen een heuse klapcompositie, een protest.

Ik kwam al bij al wat teleurgesteld terug uit Watou. Misschien ben ik verwend. Misschien bewijst de fotoreportage mijn ongelijk.

Open Tuinen in Waregem

- door Olaf Risee

Afgelopen weekend was het open-tuinen-weekend in Vlaanderen. In Waregem e.o. waren middels de fiets of auto zeven tuinen te bezoeken, in sommige tuinen stond beeldende kunst. Een aantal dichters was vooraf benaderd voor dit project gedichten te schrijven.

Lees meer "Open Tuinen in Waregem" »

Presentatie Gierik & Nieuw Vlaams Tijdschrift

- door Olaf Risee

Gisteren werd in Antwerpen het zomernummer gepresenteerd van Gierik & Nieuw Vlaams Tijdschrift. Ondertitel: 'Multicreatieven ... meer dan louter letters’. Lees: een themanummer met schrijvers die naast het schrijven nog een andere tak van kunst beoefenen. En dus bevond ik mij gisteravond als waarachtig geïnteresseerde in Galerie Ludwig Trossaert, toepasselijk gesitueerd in de Museumstraat. Het werd een voor 2/5 deel geslaagde avond. Ik zou ook, chauvinistisch als ik ben, kunnen stellen: dankzij de aanwezige Nederlandse dichters was de avond toch ten dele geslaagd.

Lees meer "Presentatie Gierik & Nieuw Vlaams Tijdschrift" »

Park & Poëzie 2007

- door Olaf Risee

Afgelopen zondag togen De Vrouw en ik vol goede moed naar Middelburg om het festival Park & Poëzie te bezoeken. Des avonds keerden we teleurgesteld weer huiswaarts. De charme die het festival twee jaar geleden nog had bleek opgelost in het niets. Vroeger was alles beter: de dichters waren beter, de tuineigenaren waren vriendelijker, de dorstlessende voorzieningen waren uitgebreider, de muzikale intermezzi waren minder gênant. Ik zou zonder moeite het gebeuren met enkele raak gekozen formuleringen tot de grond toe kunnen afbranden, maar dat zou heus te veel eer zijn. Tegen een dood paard trapt men niet.

Hieronder enkele foto's van het festival.

Lees meer "Park & Poëzie 2007" »

Verslag Poëzie in De Waal (3 juni 2007)

- door Sander Groen

Wegens verbouwing van thuisbasis café De Steeg aan de Vlaardingse Hoogstraat werd de middag georganiseerd in café De Waal in de gelijknamige Waalstraat, een bijna drie maal zo ruime locatie op een dichtbundelworp afstand. Met nog geen 15 bezoekers was het geen drukbezochte afsluiter van het seizoen te noemen. De dichters lieten zich echter niet door zulks uit hun element brengen.

Lees meer "Verslag Poëzie in De Waal (3 juni 2007)" »

Steegjesroute in Geraardsbergen

- door Xavier Roelens

In Geraardsbergen hangen sinds zondag 27 mei 34 gedichten aan muren en andere onverwachte plaatsen. Onder leiding van beeldend kunstenaar MaRf en de cultuurbeleidscoördinatrice Rina Cosijns werd in de vele steegjes rond de markt van Geraardsbergen gezocht naar goede contexten voor het autonome gedicht. Soms was die context evident. Zo hangt aan het geboortehuis van beeldhouwer Roel D'Haese nu een gedicht dat Hugo Claus schreef bij D'Haeses "The song of evil". Andere gedichten (veelal van plaatselijke dichters) werden speciaal voor een bepaalde locatie geschreven. Maar er ontstonden ook connotaties die een gedicht een meerwaarde gaven. Een titelloos gedicht van Chris Sonck hangt ideaal tegen een cementen muurdeel dat vroeger een raam was. Openheid en geslotenheid van het raam dat geen raam meer is gaat in gesprek met het gedicht. Een ander hoogtepunt is het gedicht Het zevengesternte van Guido Gezelle, niet zozeer vanwege zijn tekst, maar wel door de locatie. Het gedicht is alleen leesbaar wanneer de brug over de Dender de hoogte in gaat. Een aangename verrassing voor wie in de auto staat te wachten.

Zondag werd de steegjesroute ingewandeld en lazen verschillende dichters op locatie hun gedichten voor. Van gedichten, van voordragende dichters en van illegale poëzie vindt u hieronder een sfeerimpressie in foto's.

Lees meer "Steegjesroute in Geraardsbergen" »

De laatste wil van Herman de Coninck

- door Edwin Fagel

Het duurt niet lang meer of er wordt aan een universiteit in Vlaanderen of Nederland een scriptie geschreven over de betekenis van Herman de Coninck voor het poëtische klimaat aan het begin van de 21ste eeuw. Als dat niet al gebeurd is. Deze is namelijk welbeschouwd verbazingwekkend groot. Dat heeft wellicht te maken met de spectaculaire timing van zijn fatale hartaanval, vorige week 10 jaar geleden. Een prachtige selectie schrijvers kon er hierdoor getuige van zijn. Maar kennelijk is zijn poëzie ook nog steeds levend, anders valt de massale herdenking van zijn sterfdag vorige week niet te verklaren: tot in de uiterste uithoeken van het Nederlandse taalgebied herdacht men deze sympathieke, wat verlegen, maar vooral voor Vlamingen nog steeds wat al te aanwezige dichter.

Lees meer "De laatste wil van Herman de Coninck" »

Verslag première Koningsblauw

- door Olaf Risee

Koningsblauw Afgelopen vrijdagavond ging in de Antwerpse Boula-schouwburg de 6e editie van Koningsblauw van start, het poëtische, jaarlijks terugkerende eerbetoon aan Herman De Coninck, die dit jaar precies 10 jaar dood is. In het programma wordt de dichter ruim herdacht - de avond begint en eindigt met een bandopname waarop De Coninck zelf een gedicht voordraagt met op de achtergrond een foto van de betreurde poëet. Acteur Frank Aendenboom vult hem bijna aan het eind van het programma aan, door bijkans het volledige verzamelde werk van De Coninck te declameren. Nu ja, de voordracht duurt in elk geval behoorlijk lang, een gevoel dat nog versterkt wordt doordat Aendenboom elk gedicht op zowat exact dezelfde wijze voordraagt.

Lees meer "Verslag première Koningsblauw" »

Verslag dineZpluZ - Vlaams Vers!

- door Merijn Schipper

Waar het beeld van Vlaanderen, of evengoed van België, voor Hollanders aanvankelijk bepaald wordt door strips als Astrix & Obelix en later door de vele kolderieke moppen over de voornamelijk patattekes etende, sullige Zuiderbuur, kon men op 11 mei 2007 bij het DineZpluZ rekenen op een koekje van eigen deeg. Geen van de Vlaamse literaire rijzende sterren was tonrond en de dichter-presentator Alexis de Roode waste de gasten flink de oren met gewiekste moppen die zij, de Hollanders, gewoonlijk niet over zichzelf te horen krijgen. Het schuddebuiken was een goede warming-up voor de dis, waarbij seizoensgetrouw asperges het hoofdmotief vormden.

Lees meer "Verslag dineZpluZ - Vlaams Vers!" »

Damme Boekendorp

- door Olaf Risee

Damme is een fraai, pitoresk plaatsje in West-Vlaanderen, gesitueerd tussen Brugge en de Nederlandse grens. Het dorp wordt ook wel boekendorp genoemd - er zijn volop antiquariaten in de schaduw van de kerk terug te vinden. En de idylle wordt gecompleteerd door het omliggende natuurschoon en de altijd goedlachse dorpsdichter Frederik Lucien de Laere, van wie hier en daar wat poëzie tegen de gevels is gespijkerd. Had Damme niet bestaan, dan zou Anton Pieck het wel bedacht hebben. Kortom, pak op een zonnige dag de wandelschoenen of de fiets en aanschouw met eigen ogen hetgeen u hieronder op enkele foto's kunt zien.

Lees meer "Damme Boekendorp" »

Verslag BK Slam (2) en (3)

Twee aanwezigen bij het BK Slam - een Nederlandstalige en een Franstalige Brusselaar - hebben elk vanuit hun oogpunt een verslag geschreven. De eerste is Saïd Al-Haddad, medewerker aan FM Brussel en co-presentator van de avond, die voor de eerste keer een slam-avond meemaakte. De tweede is Claude Io. Ze is als Brusselse slammer bezieler van het Slam X-project, waarin ze dichters wil samenbrengen die schrijven over seksuele normen en contacten, in al zijn en haar facetten.

Lees meer "Verslag BK Slam (2) en (3)" »

Verslag BK Slam (1)

- door Xavier Roelens

Op dinsdag 24 april verscheen in Le Soir een artikel over het BK Slam. Een interessante passage klinkt, in vertaling, als volgt: ‘De Brusselaar Poum Tchak, in het echte leven Teddy Guilboud, heeft de wedstrijd gewonnen. Na hem twee Luikenaars, Dominique Massaut en Simon Médard. Het kampioenschap was nochtans tweetalig, met vier Franstaligen en vier Nederlandstaligen. De dichters uit het Noorden hebben minder punten behaald, zonder twijfel omdat ze meer poëzie dan ritme zijn. Peter Kluppels, bijvoorbeeld, heeft getuigd van een mooie schriftuur en een goed gevoel voor humor, maar het klopt dat hij declameerde. Tchak daarentegen bezit een prachtige mimiek, deed de woorden klakken, speelde bij momenten beatbox: hij heeft veel spirit. “Slam is ook ritme,” zegt de kampioen. “In Vlaanderen is de slam dichter bij de poëzie. Aan Franstalige kant is ze dan weer dichter bij hiphop en rap.”’

Lees meer "Verslag BK Slam (1)" »

Poëziemiddag Galerie 93

- door Olaf Risee

Zondag jl. vond in een zonovergoten Schiedam de poëziemiddag van Galerie 93 plaats.

Er was publiek, zo'n dertig geïnteresseerden (m/v). Er waren zeven dichters: Mark Boog, Arnoud Rigter, F. van Dixhoorn, Bram Uil, Peggy Verzett, Jet Crielaard en bovengetekende. Er was een performance van PJ Roggeband. Er was drank. En nootjes. Er was sociaal contact alom, de gezelligheid tierde welig doorheen de galerie. Er was een microfoon van de firma Plop. Er was poëzie, maar natuurlijk. Er was stilte. Er was chaos. Er was een handdruk. En nog een. Er was afscheid. Er was het besef dat het voorbij was.

Er zijn nog wat foto's.

BK Slam

- door Xavier Roelens

Het BK Slam was in één woord prachtig. Voor meer genuanceerde verslagen zal u enkele dagen moeten wachten, maar hieronder volgt alvast het eindresultaat (met punten op 80). Al geldt ook voor deze avond dat de poëzie won. Overtuigend.

Lees meer "BK Slam" »

Vier verslagen en een uitnodiging

Zoals je misschien gemerkt hebt, draag ik de laatste weken minder bij aan dit weblog. De reden is eenvoudig: de organisatie van het BK Slam op 22 april in Brussel vraagt al mijn energie. Iedereen is alvast welkom om die zondag literatuur mee te pikken uit het immense programma van Het Groot Beschrijf: een interview met de vsb-genomineerden, een debat over literaire performances, optredens overal in de stad, vele auteursgesprekken, verschillende open podia, een BK Slam,… teveel om op te noemen.

Door de organisatie van de slam zijn uitgebreide verslagen voor in Letterland erbij ingeschoten. Ik wil dat hier in het kort een beetje goedmaken. Wat heb ik de laatste twee weken bezocht?

Lees meer "Vier verslagen en een uitnodiging" »

Hoe iemand erin slaagt om tussen de regels door te leven - F. Starik bezoekt 'Een avond met Eva Gerlach'

- door F. Starik

De Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam (SLAA) organiseert in de Balie een serie avonden rond één enkele dichter. Op woensdag 11 april is dat Eva Gerlach. In de allerkleinste zaal, de Salon genoemd. Er kunnen misschien vijftig mensen zitten. Dat zou kunnen. Verspreid over de salon hebben zich hooguit een twintigtal belangstellenden verzameld. De voltallige SLAA redactie, ik denk toch wel een redacteur of vijf; de vier optredende dichters, met een vriend of een familielid, een huisgenoot. Eva Gerlach heeft haar echtgenoot meegenomen. Hij heeft altijd een trui aan. Vrouwkje Tuinman met haar geliefde, dat ben ik, uw verslaggever van dienst. Elma van Haren, Bart Meuleman, Arie van den Berg, Neeltje Maria Min is er, Catharina Blaauwendraad, Astrid van Baalen, misschien twee oudere dames die nergens bijhoren, gewoon een kaartje moesten kopen. Heeft de avond toch nog zestien euro opgebracht.

Lees meer "Hoe iemand erin slaagt om tussen de regels door te leven - F. Starik bezoekt 'Een avond met Eva Gerlach'" »

'Zwarte Zondag' in Antwerpen

- door Olaf Risee

Zwarte ZondagOndanks het voor de tijd van het jaar absurd prachtige weer, was het afgelopen zondag een zwarte zondag. In Antwerpen althans, meer bepaald in de Petrol, een club op een industrieterrein aan de Antwerpse kaaien waar heel hip, cultuurminnend Vlaanderen van tijd tot tijd haar vertier zoekt. 'Zwarte Zondag' dus: de organisatie had een aantal artiesten gevraagd om diep in zichzelf te graven en zich van hun donkerste kant te tonen. And guess what? Little Mister Sunshine a.k.a. bovengetekend lachebekje was hoogstpersoonlijk van de partij om vanuit een angstaanjagend rode zetel alle zwartgallige taferelen met een frisse, montere blik gade te slaan.

Lees meer "'Zwarte Zondag' in Antwerpen" »

Onbederf'lijk Vers in Den Bosch

- door Olaf Risee

Onbederf'lijk Vers

Vorige week woensdag vond voor het eerst in Den Bosch het poëziefestival Onbederf'lijk Vers plaats. Ik heb daar weinig van meegekregen, daar ik zelf een van de geachte dichters was die mocht optreden. Ik kan u derhalve alleen vertellen hoe het was in De Keulse Kar, alwaar ik samen met Hanneke van Eijken en Simon Vinkenoog de avond op poëtische wijze mocht invullen. Het was, in één woord, geweldig. De organisatie was geweldig, Van Eijken was geweldig, de lokatie was geweldig, Vinkenoog was geweldig, het publiek was geweldig en ikzelf was eveneens geweldig. Potverdomme, wat was ik geweldig, zeg! Maar daarover later meer. (Indien u een hekel heeft aan onbeschaamde zelfbevlekking, dan kunt u beter niet verder lezen.)

Lees meer "Onbederf'lijk Vers in Den Bosch" »

Opening Galerie 93

- door Olaf Risee

Vorige week zondag werd de tweede tentoonstelling van Galerie 93 geopend in Pand Paulus te Schiedam. Tine Moniek! droeg overtuigend haar poëzie en een stukje proza voor, A.C.G. Vianen en Xavier Roelens vielen op het allerlaatste moment in voor Jet Crielaard en verzorgden ieder apart én gezamelijk een sterk optreden, en Judith Scholte tenslotte zong poëzie van o.a. Ingrid Jonker. Het was een korte doch krachtige opening van een bijzondere expositie. Met schitterend werk van Erwin Adema, Maja Jantar, Jet Crielaard, Jelle Meander, Renaat Ramon, SAGE, Maarten Steenhagen, PJ Roggeband en Helen White. Bovendien is er een doorlopende projectie van ongeveer een half uur met e-poëzie van Dimitri Casteleyn, Jogchem Niemandsverdriet, Het Ongeboren Idee, Tonnus Oosterhoff, Poetry In Motion, Arnoud Rigter, Xavier Roelens, SAGE, Bram Uil, Helen White, Guido van der Wolk en Olaf Risee.
Galerie 93 is iedere vrijdag t/m zondag tussen 13:00 en 17:00 uur te bezoeken.

Hieronder kunt u enkele foto's van de opening bekijken.

Lees meer "Opening Galerie 93" »

Een debutant op de Nacht van de Poëzie

- door Alexis de Roode

Nacht van de Poëzie Alexis de Roode trad op 31 maart voor het eerst op in de Nacht van de Poëzie, als laatste. Hij doet persoonlijke verslag vanuit het perspectief van de dichter. Dit verslag is oorspronkelijk geschreven voor www.dichtpodia.nl, zonder literair doel, om andere dichters een inkijkje te geven: hoe is het om in de Nacht te staan.

De laatste Nacht - 31 maart 2007

Dit verslag wordt buitenproportioneel lang, want de 27e Nacht van de Poëzie voelt als een kruispunt in mijn leven: "Meet me at the crossroads at midnight." Daar hoort van alles bij en omheen. Een schaamteloos verslag wordt dit. Ik ga niet laconiek doen. Om ooit in de Nacht van de Poëzie te staan, was een levensdroom van mij. Die kwam sneller uit dan gedacht.

Lees meer "Een debutant op de Nacht van de Poëzie" »

Verslag Nacht van de Poëzie 2007

- door Olaf Risee

Afgelopen weekend was het weer zover, het jaarlijks terugkerende poëziefeestje in het Utrechtse Vredenburg: de Nacht van de Poëzie. Op het moment van binnenkomst (rond half negen) bleek ik al drie dichters gemist te hebben: Kees van Domselaar, Judith Herzberg en Eus. Laatstgenoemde was evenwel vriendelijk genoeg om met een stevige alcoholbubbel in zijn charmante bierbelly gedurende de rest van de avond nog diverse voordrachten te verzorgen vanuit de zaal. Hetgeen niet door iedereen gewaardeerd werd, vooral niet door de dichters die op dat moment op het podium stonden. Tijdens een van mijn rookpauzes hoorde ik een strenge dame van de organisatie Eus sommeren het pand te verlaten wegens 'teveel klachten'. "Al Galidi is erg geschrokken van je geschreeuw tijdens zijn voordracht." Tja. Je kunt Zorro tot leven wekken in poëzie, maar als er 's een keertje in het echte leven een stomdronken malloot 'boe' of 'bah' roept, dan heb je er geen donder aan. Enfin, Sven Ariaans en zijn vriendin L. bemiddelden en Eus mocht nog even blijven.

Lees meer "Verslag Nacht van de Poëzie 2007" »

De moraal van het verhaal - over EN/EN van Joke van Leeuwen & Mario Paric

- door Olaf Risee

Zaterdag 17 maart 2007. Ik ben 32, bijna 33 jaar en zie in een kleine schouwburg in Tielt de voorstelling EN/EN van Joke van Leeuwen en de Bosnische zanger/gitarist Mario Paric. Na afloop vraag ik me af hoe ik de voorstelling beoordeeld zou hebben als ik 'm een jaar of vijf geleden gezien zou hebben. Ik zou dan 27, bijna 28 jaar zijn geweest. Zonder moeite noem ik in mezelf de kwalificaties op: 'truttig', 'burgerlijk' en met stip op 1 'moralistisch'. Ik zou er ongetwijfeld een cynisch stukje over hebben geschreven.

Lees meer "De moraal van het verhaal - over EN/EN van Joke van Leeuwen & Mario Paric " »

Eten met Poweten

- door Olaf Risee

Sven Ariaans Afgelopen zondag was het dan zover: de finale van het Eten met Poweten-project in Ruigoord, Amsterdam. Met optredens van Sven Ariaans, Pim te Bokkel, Alex Franken, Barry Fitton, Gijs ter Haar, Tine Moniek!, Erwin Troost en bovengetekende. Initiatiefneemster Irene Langenfeld had de tafel gedekt en voor smaakvol voer gezorgd. 't Was een gezellige middag en dat was het, met het hoofd in de wietwolken heerlijk prietpraten met communist Ariaans en de filosofische sexbom Te Bokkel ("Ik heb met dichteres X gezoend terwijl ze al een relatie had met dichter Y!"). Dat zeg ik: gezellig dus.

Voor uitgebreidere verslagen van deze middag klikt u hier, hier en hier.
Een groot aantal foto's is hier te bewonderen.

5 foto's van Het Huis van de Poëzie

Afgelopen 25 januari vond in Utrecht de eerste editie plaats van Het Huis van de Poëzie. Hieronder een vijftal foto's van dat gebeuren, gemaakt door Anouk Prins en Hans Roggen.

Sonnenborgh

Lees meer "5 foto's van Het Huis van de Poëzie" »

Verslag De Nachten (deel 2)

- door Olaf Risee

Zaterdagavond, 27 januari, even voor acht uur. In de rode zaal van De Singel te Antwerpen opent Stijn Vranken De Nachten 2007: "Zoals u weet, dat mag ik hopen althans, bestaan De Nachten voornamelijk uit veel sex en geweld. Soms is er tussendoor ook wat muziek en literatuur, dat was nodig om de subsidieaanvraag rond te krijgen."
Sex en geweld dus. Ik ben er klaar voor.

Lees meer "Verslag De Nachten (deel 2)" »

Verslag De Nachten (deel 1)

- door Xavier Roelens

Voor de twaalfde maal streek De Nachten neer in De Singel in Antwerpen. Ondanks verwachting wekkende namen als Remco Campert, Gert Vlok Nel en Herman Brusselmans (op film) was het zaterdaggedeelte een matte bedoening. Weinig optredens hadden spankracht. Alleen de 15 minutes of fame van Roosbeef kon begeesteren.

Lees meer "Verslag De Nachten (deel 1)" »

Verslag Het Huis van de Poëzie (25/01/2007)

- door Dieuwertje Mertens

De auto van de burgemeester kan niet helemaal voorgereden worden en staat aan de rand van het Lepelenburgpark geparkeerd. Aan burgemeester Brouwer-Korf de eer op Nationale Gedichtendag de eerste editie van Het Huis van de Poëzie te openen in Sterrenwacht Sonnenborgh. De Utrechtse literaire bobo's zullen ook een kleine wandeling moeten maken. De vele afgeragde studentenfietsen op de heuvel, bieden tegenwicht en beloven een gemêleerd publiek. De bezoeker maakt zijn entree onderaan de heuvel, waar men langs een pad met fakkels aan weerszijde, de 17e eeuwse gewelven van bastion Sonnenborgh wordt binnengeleid. De zeer indrukwekkende entree belooft wat. Aan de locatie kan het al dan niet slagen van Het Huis van de Poëzie, zeker niet liggen.

Lees meer "Verslag Het Huis van de Poëzie (25/01/2007)" »

Uitreiking van de Herman de Coninck-prijs

- door Xavier Roelens

Woensdag 24 januari, aan de vooravond van Gedichtendag, werd in de Antwerpse Bourlaschouwburg de Herman de Coninck-prijs uitgereikt. De prijs wil, volgens initiatiefnemer boek.be ‘de poëzie in Vlaanderen in de kijker zetten en de nodige waardering toekennen.’ Sommige genomineerden hebben dat met hun voordracht ook gedaan – live of vooraf opgenomen in het geval van zij die verhinderd waren. Maar de klungelige organisatie door Behoud de begeerte deed dat niet.

Lees meer "Uitreiking van de Herman de Coninck-prijs" »

Verslagje Poëzie in De Steeg (7 januari 2007)

- door Olaf Risee

De Vlaardingse stichting Winterwarmte organiseert maandelijks Poëzie in De Steeg, in De Steeg dus. Afgelopen zondag waren Ilja Leonard Pfeijffer en Richard Steegmans te gast.

Lees meer "Verslagje Poëzie in De Steeg (7 januari 2007)" »

Winterwoordennacht Deluxe

- door Xavier Roelens

Op zaterdag 23 december vond in de namiddag de halve finale van de Gedichtenslag plaats.’s Avonds was de finale onderdeel van een uitgebreid woordprogramma: de Winterwoordennacht Deluxe. In de halve finale was ik jurylid, in de finale toeschouwer. Dat zijn niet de enige verschillen tussen het namiddag- en het avondprogramma.

Lees meer "Winterwoordennacht Deluxe" »

Fotografisch verslag: Poëzie voor boven de bank - Waregem

Zie hier.