Bert Schierbeek - in hoeverre...

In de rubriek Op het eerste gedicht vertellen poëzieliefhebbers over het allereerste gedicht dat bij hen 'het heilige poëzievuur' heeft aangewakkerd.
Aflevering 07: journalist (Sax, Memory magazine, de Recensent) Ricco van Nierop.

Het eerste gedicht dat ik lees, kan ik niet terug halen. Sowieso stuit ik direct tegen een grote poeticale levensvraag op. Want wat is een gedicht? In den beginnen was er natuurlijk de lagere school en de kerk, waar vanalles op rijm werd gezet of anderszins in strofen werd gehakt en bij onschuldige kinderen als ik naar binnen geperst. Ondanks dit regime, stamt mijn eerste creatieve schrijfsel wel uit die tijd.
Bij een schrijfopdracht in klas 5 is het de bedoeling om zoveel mogelijk woorden aan elkaar te rijgen, waarbij de laatste lettergreep van het ene woord telkens als eerste lettergreep van het volgende woord dient. Her en der ploeteren mijn klasgenootjes op drie of vier woordjes en ik schrijf lukraak een paar kantjes vol, van wat achteraf gezien mijn eerste experimentele klankgedicht genoemd kan worden: boomstam stamboom, boomstam stamboom, boomstam stamboom, etc.

Tijdens de middelbare school ontdek ik de poëzieplank in de bibliotheek en daarmee al snel de grappige versjes van Kees Stip en John O’ Mill. De stap naar Paul van Ostaijen en Piet Paatjens was vervolgens helemaal niet zo groot. Zeker niet als je bedenkt dat de plaatselijke bieb hoogstens een stuk of vijftig titels bezit, waarvan de helft van Nel Benschop.

Waar ik vervolgens rond mijn 16e de passie voor haiku’s vandaan haal, is mij nu volkomen onduidelijk. Toch staan er enkele verzamelboekjes in de kast die ik toen stuk heb gelezen. En gekopieerd. Met een opschrijfboekje ging ik de natuur in om lettergrepen te tellen. 5 –7 –5. Schaamteloze acties natuurlijk, want liefde voor de natuur heb ik nooit gehad, laat staan een talent voor het schrijven van haiku’s, hoogstens een wil om de romantische (Japanse?) dichter uit te hangen.

Dat laatste gaat toch een stuk makkelijker als ik ontdek dat muziek en poëzie ook een connectie hebben en wel bij de beat-poets en hun jazz-invloeden. Ginsberg en Kerouac worden mijn nieuwe helden, in de voetsporen gevolgd door de Vijftigers en voorafgegaan door de zangerige Walt Whitman. De passie die deze dichters voor hun onderwerp hebben en de ritmische poëzie die het vaak oplevert, sprak mij zeer aan. En het spreekt mij, in enkele gevallen, nog steeds aan. Jaren achtereen gaat er een bundeltje Ginsberg mee in de rugzak tijdens zomervakanties.

Mijn hele leesgeschiedenis krijg ik vervolgens nog eens officieel gepresenteerd als lesstof tijdens mijn studie Nederlands. Waarbij de nadruk wat poëzie betreft ligt op analyseren van klassiekers als Nijhoff, Achterberg en Gerlach. Ik houd er een fascinatie voor Het uur U en Awater van Nijhoff aan over. En ik vergeet al weer snel alle jambes en andere technische termen. Ondanks dat de Vijftigers weinig aan bod komen tijdens die studie, blijft één van hen steeds nadrukkelijker terugkeren in mijn leesgedrag.

Bert Schierbeek. Zijn experimentele proza vind ik fascinerend. Zonder er veel van te begrijpen verlies ik me in de woordenbrij van Het boek ik, De andere namen, De derde persoon, Het dier heeft een mens getekend, etc. Ik pluk er geweldige zinnen uit en schimmige scenes. Zijn poëzie is minder experimenteel, maar wel ontroerender. Niet eerder las ik een bundel waarbij de combinatie van zeggingskracht, ritme, klank en timing zo goed uitpakt als in De deur.

Tegenwoordig lees ik een bundel of tien per jaar. Zowel oud als nieuw. Altijd op zoek naar mooie zinnen, treffende vergelijkingen en oprechte ontroering of juist: verwarring.

En ik vind mooie zinnen niet alleen bij moderne dichters, maar ook nog steeds bij Ginsberg of Schierbeek:

in hoeverre
zijn wij onderhevig
aan de zich zelf waarmakende
profetieën van een stel
krankzinnige profeten
die daarop neerkomen
dat ’t allemaal
slecht afloopt

kun je denken:
ons niet gezien,
zien ze je niet

(uit: De deur, 1972)