Poëziekrant nr. 6, september 2007

- door Olaf Risee

In het laatst verschenen nummer van de Poëziekrant:

- een interview met H.C. ten Berge: "De wereld van Bernlef en Schippers was geheel apart. Ze behoren tot mijn generatie, maar zij begonnen eerder. Ze hadden wel een open geest, maar het was een voor mij ontoegankelijke club. Heel begrijpelijk overigens: ik werd gerekend tot een ander soort literatuur. In de muziek had of heb je dat ook: Schönberg en Stravinski, allebei vernieuwers, behoorden tot verschillende kampen die elkaar met argwaan bekeken. (...) Toch sympathiseerde ik meer met de Vijftigers dan met de Barbarbergroep. Ik ha er ook niks tegen, maar het waren in die tijd gescheiden werelden. Er waren nog stromingen. Er waren tijdschriften waarin je wel of niet publiceerde. Niet omdat je vijandig tegenover die tijdschriften stond, maar het leek wel alsof zo'n tijdschrift aanvoelde dat jouw werk daarin niet thuishoorde en dan kreeg je het terug. Bladen als Podium en iets later Merlyn accepteerden mijn werk wel, goddank zonder kruiwagens of voorspraak van beschermheiligen. Ik kwam daar op eigen kracht en op natuurlijke wijze terecht, terwijl ik dat van tevoren niet had gekozen. In een tijdschrift als Tirade was ik niet welkom, omdat de oude Van Oorschot niets zag in het soort poëzie dat bepaalde jongere auteurs maakten. Dat was niet uit vijandigheid, maar hij gaf cijfers en als je een zes min kreeg, werd je gepubliceerd. Ik kreeg een vier of lager. Hij was een schoolmeester, net als K.L. Poll, die ook cijfers uitdeelde in NRC/Handelsblad. (...) Ik dacht niet in clubs en stromingen. Je was bezield door het een of ander en door de poëzie als zodanig. Je had bewondering voor bepaalde schrijvers, ongeacht in welk tijdschrift ze publiceerden en je had niet het idee dat je zelf tot een bepaalde stroming zou kunnen behoren."

- een recensie van Patrick Auwelaert over Blue Notebook van Willem M. Roggeman: 'Van meet af aan in zijn poëtische carrière legde Willem M. Roggeman getuigenis af van zijn pessimistische levensvisie. Zo bekeken zijn tal van jazzmuzikanten uit Blue Notebook dankbare onderwerpen voor Roggemans donkere kijk op mens en maatschappij. Toch leidt dat bij hem nooit tot sentimentele of pathetische gedichten. Zijn toon is steevast nuchter en afstandelijk, en daar zit ongetwijfeld zijn bijna zakelijke, registrerende manier van schrijven voor iets tussen. Roggeman hanteert daarenboven al jaren een parlandostijl, die vooral drijft op beelden en metaforen. Die beeldenrijkdom was al aanwezig van bij zijn debuut Rhapsody In Blue en is tot op heden onverminderd gebleven, zij het dat hij mettertijd minder exuberant en beheerster werd. Bij ontstentenis van lyrische hulpmiddelen als ritme en muzikaliteit in zijn poëzie mag die beeldende kracht misschien wel Roggemans voornaamste stijlkenmerk worden genoemd. (...) Beatschrijver Jack Kerouac: "I want to be considered a jazz poet." Met dat motto - een van de vijf die aan Blue Notebook voorafgaan - drukt Roggeman ongetwijfeld een wensdroom uit. Welnu, laat hij zich dienaangaande vooral niet ongerust maken, want met zijn nieuwste bundel schaart hij zich verdiend in het rijtje van Vlaamse "jazzdichters" als Adriaan de Roover, Willy Roggeman, Jan van der Hoeven en Roger M.J. de Neef.'

- een column van Tjitske Jansen: 'De kerk en de moskee zijn niet de enige plekken waar fundamentalisten hun dodelijke invloed doen gelden. Een tijdje geleden, na een poëzievoordracht op een middelbare school, vroeg een meisje uit 6 vwo: "Hoe moet je poëzie lezen?" Als ik niet goed had opgelet, had ik haar kunnen zeggen dat je daar vrij in bent, dat je dat zelf mag weten, dat er geen wetten voor zijn en dat er niet één manier is waarop je gedichten kunt lezen en blablabla. En dat is allemaal wel waar, maar wanneer iemand je uitlegt hoe je fietsen moet, betekent dit nog niet dat je het vervolgens kunt. Fietsen leer je door te fietsen. De vrijheid nemen een gedicht op jouw manier te lezen, leer je door die vrijheid te nemen. Vrijheid nemen gaat meestal niet vanzelf. Wanneer je aan mensen vraagt een A4'tje in vieren te vouwen, vouwen de meeste mensen het in vier gelijke delen. De vraag van het meisje was zeer oprecht. Ze vertelde dat ze het wel eens probeerde, gedichten lezen, maar dat het meestal niet lukte. Moest je bijvoorbeeld, als er maar twee woorden in een regel stonden, een pauze houden voordat je de volgende regel las? Ze had mij gedichten horen voorlezen, en er was haar iets overkomen wat haar niet eerder was overkomen: de gedichten waren voor haar opengegaan. Ik hoorde in haar vraag verlangen. Tijdens de dialoog in de klas realiseerde zij zich dat in de gedichten die ze had proberen te lezen misschien wel schatten waren te vinden, die tot nu toe voor haar verborgen waren gebleven. Toen ze wilde weten wat ze moest doen om die schatten te kunnen vinden, deed het me bijna pijn dat ik niet meer tijd had om met haar en de andere leerlingen te "werken aan" het lezen van poëzie. Ik heb in de weinige tijd die ik had zo goed ik kon iets proberen te zeggen dat bij haar lef zou kunnen genereren om de rvijheid te nemen. (...) De vrijheid vol te houden en te blijven zoeken tot het gedicht zich opent. De vrijheid om het op te geven en het een stom gedicht te vinden.'

- een essay van Charles Simic over Elizabeth Bishop: 'Elizabeth Bishop schreef weinig en ze publiceerde nog minder. Omdat ze een perfectioniste was, luidt het meestal. Dat is zeker waar. In tegenstelling tot de meeste dichters van wie het verzamelde werk nu en dan een minder geslaagd stuk poëzie bevat, heeft zij nooit een slecht gedicht gepubliceerd. Ooit vertelde ze een interviewer dat ze bereidt was veertig jaar te wachten tot een gedicht af was, omdat een goede dichter zich geen overhaasting kan veroorloven. Het is slechts weinigen gegeven een dergelijk geduld als grondregel te hanteren. (...) Aan de universiteit ontmoette Bishop de vierentwintig jaar oudere dichteres Marianne Moore. De noodzaak om elk detail van een gedicht te laten kloppen, was de balangrijkste les die ze van Moore had geleerd, zei Bishop later. Zelf zou ze zich geen enkele moeite besparen om accuraat te zijn. Voor haar gedicht Crusoe in England stuurde ze een vriendin naar een geitenboerderij om uit te zoeken hoe geiten hun ogen open en dicht doen. Hoewel ze hun leven lang vriendinnen bleven, hield Moore in 1940 op Bishops mentor te zijn nadat zij en haar moeder Bishops anti-oorlogsgedicht Roosters ('Hanen') hadden herschreven en voorzien van een nieuwe titel, uit bezwaar tegen het onbehouwen taalgebruik ervan. Een deftig jong meisje hoorden het in een gedicht niet over een wc te hebben. Bishop hield vast aan de originele versie en voortaan liet ze Moore haar gedichten niet meer lezen voordat ze gedrukt waren. (...) In tegenstelling tot veel Angelsaksische dichters vond Boshop het niet nodig een lang gedicht te schrijven. Iets hoefde niet uitgebreid te zijn om goed te zijn, zei ze. Ze was er zeker van dat de ingewikkelste ervaringen op de eenvoudigst mogelijke manier konden worden weergegeven. Voor haar was bescheidenheid de ultieme poëtische waarde. Ze had een hekel aan gedichten die een moreel superieure, prekerige toon aansloegen en de lezer aldus als een idioot behandelden. Het liefst bleef ze op de achtergrond om de lezer te betoveren door de kracht van haar beelden.'

- een interview met Jozef Deleu: "Poëzie is voor mij een poging om via taal de sluier van het onuitspreekbare even op te lichten. Er is geen eenduidige manier om dit te doen. Ik waardeer veel soorten poëzie. Ik ben tolerant ten aanzien van poëtica's, omdat zij tenslotte maar een weg zijn die de dichter kiest om zich te uiten. Ik kan me geen poëzie voorstellen die voorbijgaat aan verwondering en aan aandacht voor wat Hans Lodeizen 'het innerlijk behang' noemde. Dichters zijn inhoudelijk bezig met het essentiële: vormgeving van het leven in zijn volheid en beprektheid. Waarneming en ervaring zijn hierbij fundamenteel. De kracht van de suggestie is doorslaggevend. Poëzie is ook communicatie. Poëzie probeert met de oude en vertrouwde woorden een nieuw licht te werpen op het mysterie van het bestaan. Dat hoeven geen grote woorden te zijn en dat kan ook via het gewone, het alledaagse. De taal van de verwondering kortom, zien en verwoorden 'hoe ongewoon / het gewone' wel kan zijn, zoals de aanvangsverzen luiden van het gedicht Vakantie. (...) Ik vermoed dat ieder dichter, en de kunstenaar in het algemeen, permanent geconfronteerd wordt met zijn beperktheid. Metier is uiterst belangrijk. Het creëren uit de buik kan best wel aardig zijn, maar blijvend is het zelden. Een gedicht blijft overeind dankzij het samengaan van het metier van de dichter en van de levende mens die er achter staat. Dat is de oude kwestie van de eenheid tussen vorm en vent. (...) Ik heb een hekel aan woordschurft. Dus ook in mijn werk. Soms speelt me dat parten en schrap ik te veel. Daarom bewaar ik de verschillende versies van mijn gedichten en teksten. Soms grijp ik na maanden terug naar een eerdere versie, waarin ik minder rigoreus heb geschrapt. Veertig jaar geleden al waarschuwde Maurice Gilliams me dat ik niet te veel mocht schrappen want dat ik hierdoor de 'aders van mijn creativiteit zou afknopen'. Meestal ben ik zijn raad indachtig, soms niet. Ik reken op een aandachtige lezer, die aan een half woord genoeg heeft. De kracht van de suggestie, daar is het mij om te doen. Literatuur heeft niets met rechttoe rechtaan te maken. (...) Ik weet dat er mensen zijn die niet twijfelen, of althans doen alsof. Het zijn fanatici. We weten langzamerhand dat zij de wereld niet beter maken. Twijfel moet ons behoeden voor overmoed. Dat heeft niets met kwetsbaarheid te maken, maar alles met luciditeit. Wie zich voortdurend beroept op zijn kwetsbaarheid, vlucht de realiteit. Twijfel gaat de confrontatie met de werkelijkheid aan in de overtuiging dat er geen sluitende antwoorden zijn en dat het formuleren van de twijfel en het afwegen van eventuele antwoorden op de vele vragen, een bij uitstek menselijke bezigheid is."

De volledige inhoudsopgave van deze Poëziekrant vindt u hier.