Interview met Tsead Bruinja

- door Xavier Roelens

Op dinsdag 9 januari wordt in Amsterdam de derde bundel van Tsead Bruinja voorgesteld: Bang voor de bal. De in Letterland-redactie nam de kans te baat om al eens in de bundel te bladeren en de dichter enkele vragen te stellen.

- door Xavier Roelens

Op dinsdag 9 januari wordt in Amsterdam de derde bundel van Tsead Bruinja voorgesteld: Bang voor de bal. De in Letterland-redactie nam de kans te baat om al eens in de bundel te bladeren en de dichter enkele vragen te stellen.

Wat mij op de eerste plaats opvalt en wat volgens mij ook de kracht van deze bundel uitmaakt, is dat je meer de anekdotiek toelaat in de bundel, maar zonder de muzikaliteit van je vorige bundels te verloochenen. Je schrijft concreter, alledaagser en ook maatschappelijker dan in je vorige bundels. Het volgende fragment lijkt mij die omslag te verwoorden:

“er liggen betekenissen op de loer
die dit gedicht kunnen bederven

ergens zingt iemand

kom niet samen
kom niet samen

drijf een wig

maar mijn vrouw houdt mijn week oude nichtje op haar schoot
en ik raak er niet op uitgekeken hoe goed het haar staat”

(uit: Specialist op het gebied van kozijnen, voordracht)

In dat ene woordje ‘maar’ maak je een keuze van de betekenis boven het zingen. Is in je nieuwe bundel de muzikaliteit ondergeschikt geworden aan de betekenis, aan wat je te vertellen hebt?

Ik denk dat je daar een goed punt hebt. Met Bang voor de bal wilde ik een bundel schrijven die iets toegankelijker en anekdotischer was dan de wat hardere en hermetischere bundel Batterij. Bang voor de bal is deels een reflectie op het getrouwde leven dat ik nu leid. Wellicht dat de rust die dat leven gebracht heeft, en dan bedoel ik uiteraard niet het cliché van de burgerlijke saaiheid, ook tot iets meer kalmte in de poëzie en de klank van de gedichten heeft geleid. Er zijn wel nog altijd een aantal gedichten in deze bundel die stevig op klank leunen en die niet hadden misstaan in Batterij. Uit de recensies van Batterij had ik het idee gekregen dat men niet begreep wat er zich in de eerste afdeling van die bundel afspeelde, terwijl dat bij de bundel Hulp van Bart Meuleman met een vergelijkbare thematiek, wel het geval was. Waarschijnlijk had ik het verhaal te zeer in muziek 'verpakt'. Vandaar dat ik de gedichten in Bang voor de bal wat meer lucht wilde geven. Wat ook meespeelde was het werken aan mijn vorige Friestalige bundel Gers dat alfêst laket / Gras dat alvast lacht. Die bundel was qua toon veel rustiger dan Batterij. Ik had eerst het idee om dat ook in Bang voor de bal te proberen, maar bij het schrijven pakte dat anders uit, werd de toon meer een tussentoon tussen die van mijn eerste Nederlandstalige en iets gevoeligere bundel Dat het zo hoorde en die van de wat woestere Batterij.

In het gedicht In de duinen laat je dan weer het publiek kiezen tussen 'geëngageerd' en 'romantisch'. Vanuit dat gedicht gelezen valt de bundel uiteen in meer geëngageerde, naar buiten gerichte momenten en meer romantische, in de zin van intiem en naar binnen gericht. Voor jou als dichter lijken beide te kunnen (of moeten?) in een gedicht. Maar als jij in het publiek zat, wat zou jij geroepen hebben en waarom?

Ik zou geëngageerd hebben geroepen, vooral om de dichter te pesten. Een goed geëngageerd gedicht schrijven, zonder wijzend vingertje en met het idee dat er voor jezelf iets op het spel staat, is erg lastig. Ik ben nieuwsgieriger naar hoe andere dichters daar mee omgaan dan naar hoe ze schrijven over intiemere zaken als de liefde.
 
Bang voor de bal (voordracht), het titelgedicht van de bundel, werd oorspronkelijk geschreven voor het venster van een expositieruimte in Middelburg. De aan het venster aangepaste lay-out van het gedicht heb je in de bundel nagebootst. Werd dit het titelgedicht om een associatieve manier van lezen centraal te stellen of wil je met die titel op de eerste plaats irrationele angsten centraal stellen – gekoppeld aan de meer maatschappelijke gedichten?

Bang voor de bal gaat vooral over angst, over angst voor het aangaan van relaties op het gebied van de vriendschap en de liefde, maar ook over het op je nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het ligt in het verlengde van de uitdrukking 'wie kaatst, moet de bal verwachten'. Het gaat onder andere over de verontwaardigde reacties in het conflict tussen de Islamitische fundamentalisten en het Westen. Dat men opkijkt van die heisa, vind ik absurd. Toen ik de vliegtuigen zich in de Twin Towers zag boren, was ik niet verbaasd. Ik vond het geen goede oplossing, maar ik kon me voorstellen dat het gedrag en de bemoeiens van de VS en haar criminele regering, op een evenredig wrede reactie kon rekenen.

Je zal samen met Vrouwkje Tuinman, die binnenkort met de nieuwe bundel Receptie komt, door Nederland reizen en optreden. Wat trekt je aan in het touren, en meer bepaald in het touren met Vrouwkje Tuinman?

Vrouwkje Tuinman haar tweede bundel Receptie komt ongeveer tegelijkertijd uit met mijn nieuwe bundel. We kennen elkaar goed en schrijven totaal tegenovergestelde poëzie. Natuurlijk wil ik graag Bang voor de bal aan de man brengen, maar voor het publiek is het interessanter om tegelijkertijd ook een ander geluid te horen. Waar ik overigens ook erg blij mee ben, is dat de zangeres/songwriter Leine op een deel van het tourtje met ons meekomt. Ik kan iedereen haar nieuwe cd Songs at the dinner table aanraden die o.a. in Oor en in Revolver prachtige recensies kreeg. Je kunt enkele nummers hier beluisteren.

Tot slot: je gebruikt vele motto’s uit popsongs. Welke soundtrack raad je de lezer aan bij het lezen van je bundel? (max. 3 liedjes of 1 cd)

Clutching at straws van Marillion. Het is de laatste cd met Fish, de band was net doorgebroken met Misplaced Childhood en staat onder druk van het succes op springen. Het is een plaat over dat succes, over drankmisbruik en over de Koude Oorlog, die toen bijna op zijn einde liep. Je kijkt op die CD net als in Bang voor de bal door de ogen van de dichter naar buiten:

They boarded up the synagogues, Uzis on a street corner
You can't take a photograph of Uzis on a street corner
The DJ resigned today they wouldn't let him have his say
Surface scratched where the needles play, Uzis on a street corner
Where do we go from here

en naar binnen:

At that time of the night
When streetlights throw crosses through window frames
Paranoia roams where the shadows reign
Oh, at that time of the night
At that time of the night
Your senses tangled in some new perfume
Criticism triggers of a loaded room
Oh, at that time of the night
So if you ask me
How do I feel inside
I could honestly tell you
We've been taken on a very long ride
And if my owners let me have some free time some day
With all good intention I would probably run away
Clutching the short straw

Wat mij op de eerste plaats opvalt en wat volgens mij ook de kracht van deze bundel uitmaakt, is dat je meer de anekdotiek toelaat in de bundel, maar zonder de muzikaliteit van je vorige bundels te verloochenen. Je schrijft concreter, alledaagser en ook maatschappelijker dan in je vorige bundels. Het volgende fragment lijkt mij die omslag te verwoorden:

“er liggen betekenissen op de loer
die dit gedicht kunnen bederven

ergens zingt iemand

kom niet samen
kom niet samen

drijf een wig

maar mijn vrouw houdt mijn week oude nichtje op haar schoot
en ik raak er niet op uitgekeken hoe goed het haar staat”

(uit: Specialist op het gebied van kozijnen, voordracht)

In dat ene woordje ‘maar’ maak je een keuze van de betekenis boven het zingen. Is in je nieuwe bundel de muzikaliteit ondergeschikt geworden aan de betekenis, aan wat je te vertellen hebt?

Ik denk dat je daar een goed punt hebt. Met Bang voor de bal wilde ik een bundel schrijven die iets toegankelijker en anekdotischer was dan de wat hardere en hermetischere bundel Batterij. Bang voor de bal is deels een reflectie op het getrouwde leven dat ik nu leid. Wellicht dat de rust die dat leven gebracht heeft, en dan bedoel ik uiteraard niet het cliché van de burgerlijke saaiheid, ook tot iets meer kalmte in de poëzie en de klank van de gedichten heeft geleid. Er zijn wel nog altijd een aantal gedichten in deze bundel die stevig op klank leunen en die niet hadden misstaan in Batterij. Uit de recensies van Batterij had ik het idee gekregen dat men niet begreep wat er zich in de eerste afdeling van die bundel afspeelde, terwijl dat bij de bundel Hulp van Bart Meuleman met een vergelijkbare thematiek, wel het geval was. Waarschijnlijk had ik het verhaal te zeer in muziek 'verpakt'. Vandaar dat ik de gedichten in Bang voor de bal wat meer lucht wilde geven. Wat ook meespeelde was het werken aan mijn vorige Friestalige bundel Gers dat alfêst laket / Gras dat alvast lacht. Die bundel was qua toon veel rustiger dan Batterij. Ik had eerst het idee om dat ook in Bang voor de bal te proberen, maar bij het schrijven pakte dat anders uit, werd de toon meer een tussentoon tussen die van mijn eerste Nederlandstalige en iets gevoeligere bundel Dat het zo hoorde en die van de wat woestere Batterij.

In het gedicht In de duinen laat je dan weer het publiek kiezen tussen 'geëngageerd' en 'romantisch'. Vanuit dat gedicht gelezen valt de bundel uiteen in meer geëngageerde, naar buiten gerichte momenten en meer romantische, in de zin van intiem en naar binnen gericht. Voor jou als dichter lijken beide te kunnen (of moeten?) in een gedicht. Maar als jij in het publiek zat, wat zou jij geroepen hebben en waarom?

Ik zou geëngageerd hebben geroepen, vooral om de dichter te pesten. Een goed geëngageerd gedicht schrijven, zonder wijzend vingertje en met het idee dat er voor jezelf iets op het spel staat, is erg lastig. Ik ben nieuwsgieriger naar hoe andere dichters daar mee omgaan dan naar hoe ze schrijven over intiemere zaken als de liefde.
 
Bang voor de bal (voordracht), het titelgedicht van de bundel, werd oorspronkelijk geschreven voor het venster van een expositieruimte in Middelburg. De aan het venster aangepaste lay-out van het gedicht heb je in de bundel nagebootst. Werd dit het titelgedicht om een associatieve manier van lezen centraal te stellen of wil je met die titel op de eerste plaats irrationele angsten centraal stellen – gekoppeld aan de meer maatschappelijke gedichten?

Bang voor de bal gaat vooral over angst, over angst voor het aangaan van relaties op het gebied van de vriendschap en de liefde, maar ook over het op je nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het ligt in het verlengde van de uitdrukking 'wie kaatst, moet de bal verwachten'. Het gaat onder andere over de verontwaardigde reacties in het conflict tussen de Islamitische fundamentalisten en het Westen. Dat men opkijkt van die heisa, vind ik absurd. Toen ik de vliegtuigen zich in de Twin Towers zag boren, was ik niet verbaasd. Ik vond het geen goede oplossing, maar ik kon me voorstellen dat het gedrag en de bemoeiens van de VS en haar criminele regering, op een evenredig wrede reactie kon rekenen.

Je zal samen met Vrouwkje Tuinman, die binnenkort met de nieuwe bundel Receptie komt, door Nederland reizen en optreden. Wat trekt je aan in het touren, en meer bepaald in het touren met Vrouwkje Tuinman?

Vrouwkje Tuinman haar tweede bundel Receptie komt ongeveer tegelijkertijd uit met mijn nieuwe bundel. We kennen elkaar goed en schrijven totaal tegenovergestelde poëzie. Natuurlijk wil ik graag Bang voor de bal aan de man brengen, maar voor het publiek is het interessanter om tegelijkertijd ook een ander geluid te horen. Waar ik overigens ook erg blij mee ben, is dat de zangeres/songwriter Leine op een deel van het tourtje met ons meekomt. Ik kan iedereen haar nieuwe cd Songs at the dinner table aanraden die o.a. in Oor en in Revolver prachtige recensies kreeg. Je kunt enkele nummers hier beluisteren.

Tot slot: je gebruikt vele motto’s uit popsongs. Welke soundtrack raad je de lezer aan bij het lezen van je bundel? (max. 3 liedjes of 1 cd)

Clutching at straws van Marillion. Het is de laatste cd met Fish, de band was net doorgebroken met Misplaced Childhood en staat onder druk van het succes op springen. Het is een plaat over dat succes, over drankmisbruik en over de Koude Oorlog, die toen bijna op zijn einde liep. Je kijkt op die CD net als in Bang voor de bal door de ogen van de dichter naar buiten:

They boarded up the synagogues, Uzis on a street corner
You can't take a photograph of Uzis on a street corner
The DJ resigned today they wouldn't let him have his say
Surface scratched where the needles play, Uzis on a street corner
Where do we go from here

en naar binnen:

At that time of the night
When streetlights throw crosses through window frames
Paranoia roams where the shadows reign
Oh, at that time of the night
At that time of the night
Your senses tangled in some new perfume
Criticism triggers of a loaded room
Oh, at that time of the night
So if you ask me
How do I feel inside
I could honestly tell you
We've been taken on a very long ride
And if my owners let me have some free time some day
With all good intention I would probably run away
Clutching the short straw